Nagłośnienie w busie i aucie dostawczym – jak to zrobić dobrze?

1Czym bus różni się od auta osobowego

W busie gra się trudniej niż w aucie osobowym. Z trzech powodów:

• Duże, płaskie blachy. Drzwi, ściany i podłoga drgają razem z muzyką i oddają dźwięk do kabiny jak membrana.
• Duże odległości. Pasażer w drugim czy trzecim rzędzie siedzi daleko od przednich głośników. Sam przód go nie nagłośni.
• Oszczędny zestaw z fabryki. W nowym Peugeocie Travellerze, prosto z salonu, drzwi były praktycznie bez maty, a fabryczny głośnik – płaski i bardzo lekki. W Iveco Daily fabryczne głośniki też trudno było nazwać dobrymi.

Jest też fizyka basu. W małym aucie osobowym kabina sama wzmacnia najniższe tony – działa jak zamknięta obudowa. Im większe wnętrze, tym niżej zaczyna się to wzmocnienie, więc w zakresie typowego basu pomaga mniej. W dużym busie bas trzeba „dowieźć” większą membraną albo mocniejszym subwooferem.

Do tego bus pracuje różnie: jako auto ekipy, bus rodzinny albo kamper. Od tego zaczynamy rozmowę. Zestaw dla kierowcy auta roboczego wygląda inaczej niż dla rodziny, która jeździ w długie trasy.

2Co gra fabrycznie w popularnych busach

Zanim coś zmienimy, sprawdzamy, co jest w aucie. Układ głośników zależy od generacji i wersji audio:

Ważna różnica: gdy auto ma fabryczny wzmacniacz (Harman Kardon, B&O, Burmester), zaczynamy od procesora DSP wpiętego za tym wzmacniaczem. Dopiero wtedy wymiana głośników ma sens – piszemy o tym w artykule Fabryczny system premium.

Pewność daje numer VIN – wersję audio sprawdzamy po nim przed wyceną.

3Drzwi: najpierw obudowa, potem głośnik

Głośnik w drzwiach gra tak dobrze, jak pozwala mu obudowa – a obudową są same drzwi. W busach mają duże otwory technologiczne. Fala z tyłu membrany ucieka przez nie i wygasza bas z przodu.

W Iveco Daily otwory zamknęliśmy blachą aluminiową, a drzwi wykleiliśmy od środka i z zewnątrz materiałami Dr.Artex i Silent Coat. Boczek też dostał wygłuszenie. W Peugeocie Travellerze drzwi wygłuszyliśmy trzywarstwowym materiałem GLADEN od środka i z zewnątrz, a boczki – pianką. W Fordzie Transit Custom pod tapicerką jest mata, a na niej pianka.

Tak przygotowane drzwi przestają brzęczeć i oddają bas do kabiny, a nie do wnętrza blachy. Szczegóły – w artykule Wygłuszenie drzwi pod głośniki.

Peugeot Traveller – drzwi i nagłośnienie

4Głośniki dopasowane do miejsca i skierowane na ludzi

Głośnik montujemy na adapterze pod model – w fabrycznych otworach, z pianką, która uszczelnia go z drzwiami. W Travellerze przednie głośniki Morel Tempo Ultra 602 siedzą na dedykowanych adapterach z piankami.

W Mercedesie Vito i klasie V fabryczne głośniki patrzą w podłogę – jak kierujemy je na słuchacza, piszemy w artykule Adaptery i dystanse do głośników z drukarki 3D.

Z przodu najlepiej sprawdzają się zestawy komponentowe: głośnik nisko-średniotonowy w drzwiach i tweeter wyżej – w fabrycznym miejscu albo na desce. W Iveco grają Focal Slatefiber, w VW T7 – HELIX i7, a w Mercedesie klasy V – HELIX i7 z głośnikiem centralnym w podszybiu.

5Pasażerowie z tyłu: drzwi przesuwne i boczki

Tył busa nagłaśniamy osobno. W Travellerze w drzwiach przesuwnych pracuje głośnik nisko-średniotonowy Focal z pierścieniami z pianki, a tweeter – w fabrycznym miejscu. W nowym VW Transporterze T7 drzwi przesuwne dostały HELIX i3, a tylne boczki – głośniki HELIX. W klasie V z tyłu grają HELIX i7.

Tył powinien mieć osobne kanały w procesorze DSP. Wtedy ustawiamy go niezależnie od przodu: głośność, barwę i opóźnienie. Kierowca ma scenę przed sobą, a pasażerowie z tyłu – pełny dźwięk zamiast echa z przodu.

W Mercedesie klasy V zastosowaliśmy dwa wzmacniacze z procesorem HELIX P SIX DSP ULTIMATE. Jeden zasila cały przód z głośnikiem centralnym, drugi – tył.

Jedno strojenie dla kierowcy, drugie dla całej kabiny

Kierowca i pasażerowie siedzą w różnych miejscach, więc idealne ustawienie dla jednego nie jest idealne dla drugiego. W procesorze można zapisać kilka ustawień. Na przykład jedno pod kierowcę – ze sceną na desce – i drugie pod całą kabinę, gdy jedzie rodzina.

Przełączasz je pokrętłem albo pilotem do procesora, np. CONDUCTOR. Tym samym pokrętłem regulujesz głośność całości albo samego subwoofera.

6Wzmacniacz z procesorem DSP i jego miejsce

Procesor DSP to cyfrowy układ, który osobno ustawia barwę, głośność i opóźnienie każdego głośnika. W busie kierowca siedzi przy samych drzwiach, a pasażerowie metry dalej – bez procesora trudno o dobry dźwięk w każdym rzędzie.

Wzmacniacz chowamy tam, gdzie nie przeszkadza w pracy busa. W Travellerze czterokanałowy wzmacniacz stoi na lewej ścianie bagażnika i zasila przód oraz drzwi przesuwne. W Iveco Daily głośniki grają aktywnie z MATCH UP 4DSP, a w VW T7 – z 12-kanałowego HELIX V TWELVE DSP.

W aucie roboczym miejsce na wzmacniacz wybieramy tak, żeby nie sięgał go ładunek ani narzędzia. W busie rodzinnym – tak, żeby nie zabrał miejsca w bagażniku i nie grzał się pod bagażami.

Aktywnie znaczy, że tweeter i głośnik nisko-średniotonowy mają osobne kanały w procesorze zamiast wspólnej zwrotnicy. Więcej o tym w artykule Głośniki aktywnie czy pasywnie.

Wpinamy się wiązkami i złączkami pod model, bez cięcia fabrycznej instalacji. Radio i przyciski na kierownicy zostają oryginalne.

7Bas w busie bez zabierania miejsca

W busie liczy się coś jeszcze: subwoofer nie może zabrać miejsca na ładunek ani kolidować z zabudową. Najczęściej stosujemy jedno z trzech rozwiązań:

• Aktywny subwoofer pod fotelem. W Iveco Daily 8-calowy subwoofer z własnym wzmacniaczem schowaliśmy pod fotelem pasażera. Sygnał dostaje z procesora, więc stroimy go razem z resztą, a ilość basu kierowca reguluje pilotem.
• Płaski subwoofer. W VW T7 i Mercedesie klasy V gra Morel Ultimo PowerSlim 10 – 25-centymetrowy, a płytki. W T7 zasila go mały, mocny wzmacniacz SounDigital, a bas reguluje się pokrętłem CONDUCTOR. W klasie V dwie cewki po 4 Ω połączyliśmy w 2 Ω pod wzmacniacz HELIX P ONE.
• Mała skrzynia. W kabinie Forda Transit Custom wystarczył niewielki subwoofer HELIX IMPACT w skrzyni. W takiej kabinie basu nie jest ani za dużo, ani za mało.

Skrzynię dobieramy pojemnością do głośnika. Od tego zależy, czy bas jest szybki i czysty, czy dudni. Rodzaje zabudów porównujemy w artykule o subwooferze pod fotelem, w skrzyni i w Fit-Boxie.

Iveco Daily – subwoofer pod fotelem

8Zasilanie i przewody w długim aucie

W busie przewody są dłuższe niż w aucie osobowym. Od akumulatora do wzmacniacza w bagażniku bywa kilka metrów. Przekrój przewodu dobieramy do mocy wzmacniacza i długości, żeby nie tracić napięcia i nie grzać kabla. Policzysz to w kalkulatorze przekroju kabla.

Montujemy wzmacniacze, które wyłączają się razem z autem i po zgaszeniu praktycznie nie pobierają prądu. Gdy jednak słuchasz muzyki na postoju z wyłączonym silnikiem, wzmacniacz pobiera prąd z akumulatora – jak każde urządzenie.

W kamperze zasilanie planujemy razem z zabudową. Tak, żeby muzyka na postoju nie zabrała prądu potrzebnego do rozruchu. Gdy kamper nie ma drugiego akumulatora, montujemy go u nas.

9Wygłuszenie: cisza w trasie i lepszy bas

Nagłośnienie i wygłuszenie w busie najlepiej planować razem – przy jednym rozbieraniu wnętrza. W VW T7 obok nowego audio położyliśmy maty Dynamat w całym wnętrzu, na nadkolach, ścianie grodziowej, masce i w podszybiu. W Mercedesie klasy V na podłodze, błotnikach i dachu jest Dynamat Xtreme, a na nim pianka.

Mniej szumu w kabinie to także mniej podkręcania głośności. Strefy i ich kolejność opisujemy w artykule Wygłuszenie busa i kampera, a cenę dla swojego busa policzysz w kalkulatorze wygłuszenia.

10Najczęstsze błędy przy nagłośnieniu busa

• Mocne głośniki w niewygłuszonych drzwiach. Więcej mocy w dziurawych drzwiach to więcej brzęczenia, a nie więcej basu.
• Skrzynia na pół bagażnika w aucie roboczym. Bas jest, ale nie ma gdzie włożyć narzędzi – i skrzynia szybko trafia do garażu.
• Przód bez strojenia. Bez procesora scena ląduje w drzwiach kierowcy, a pasażer z przodu słyszy głównie swoją stronę.
• Tył podłączony razem z przodem. Pasażerowie słyszą echo z przodu, a regulacja balansu niewiele pomaga.
• Za cienki przewód na długim odcinku. Wzmacniacz w bagażniku dostaje za mało prądu przy głośniejszej muzyce.
• Cięcie fabrycznej instalacji. Utrudnia serwis i powrót do oryginału – my wpinamy się wiązkami pod model.

11Od czego zacząć – trzy scenariusze

Gotowe zestawy dla Twojego modelu pokaże konfigurator nagłośnienia. O fabrycznych głośnikach w popularnych busach piszemy na stronach VW Transporter i Multivan, Ford Transit Custom i Mercedes klasy V.

Monitory dla pasażerów opisujemy w artykule Monitor podsufitowy w aucie.