Głośnik centralny w samochodzie – kiedy ma sens i jak go stroimy

1Po co w aucie głośnik na środku deski

W domu siadasz między głośnikami i wokal słyszysz na środku, choć gra z dwóch stron. To tak zwany środek pozorny: dwa głośniki grają tak samo głośno i w tej samej chwili, więc mózg umieszcza dźwięk pośrodku.

W aucie siedzisz z boku. Bliższy głośnik gra wcześniej i głośniej, więc wokal ciągnie do bliższych drzwi. Pomaga procesor DSP, czyli cyfrowy układ, który osobno ustawia barwę, głośność i opóźnienie każdego głośnika. Naprawia to opóźnieniami – ale tylko dla jednego miejsca, zwykle kierowcy.

Pasażer słyszy wtedy scenę przesuniętą w swoją stronę. Głośnik centralny daje prawdziwe źródło dźwięku na środku – dla obu przednich foteli naraz. Środek przestaje zależeć wyłącznie od tego, dla kogo ustawiliśmy opóźnienia.

Tak samo działa to w kinie. Dialogi idą z głośnika na środku ekranu, żeby każdy widz słyszał je z ekranu – także ten, który siedzi przy ścianie.

2Głośnik centralny w fabrycznych systemach

Wiele fabrycznych systemów, zwłaszcza markowych, ma głośnik na środku deski. Kilka przykładów z naszej bazy aut i realizacji:

• Mercedes klasy V (W447) z systemem Burmester Surround – głośnik centralny w desce, obok tweeterów, głośników w drzwiach i subwoofera.
• Mercedes klasy C (W205) z systemem Burmester – szerokopasmowy głośnik w desce rozdzielczej, jeden z 13 głośników systemu.
• Škoda Octavia III z systemem Canton – głośnik centralny na środku deski.
• BMW od kwietnia 2018 roku z systemem eCall – głośnik centralny służy też do rozmowy przy połączeniu alarmowym.

W Mercedesie klasy C W205 z Burmesterem i nawigacją COMAND Online auto odtwarza też nagrania wielokanałowe 5.1. Centralny dostaje wtedy własny kanał prosto z nagrania. To jednak wyjątek – muzyka z radia i ze streamingu jest zwykle w stereo.

W takich autach miejsce i mocowanie już są. Gdy procesor DSP ma wolny kanał, przejmuje centralny i zasila go razem z resztą systemu – wtedy stroimy go od nowa, pod nowe głośniki z przodu.

W autach bez fabrycznego centralnego sprawdzamy, czy na środku deski jest miejsce, np. pod maskownicą w podszybiu. Gdy miejsca nie ma, centralnego nie montujemy na siłę. Gdy miejsce jest, a brakuje mocowania, drukujemy adapter pod konkretną deskę.

3Skąd procesor bierze sygnał dla centralnego

Muzyka jest zwykle nagrana w stereo – ma kanał lewy i prawy, a osobnego środkowego nie ma. Sygnał dla centralnego trzeba więc z nich wyprowadzić.

Najprostszy sposób to suma obu kanałów. Centralny gra wtedy wszystko, co grają lewe i prawe głośniki, także dźwięki nagrane tylko po jednej stronie. Scena robi się węższa, a instrument nagrany „z lewej” słychać też ze środka.

Lepiej działa wydobycie części wspólnej. W procesorach HELIX, np. HELIX DSP ULTRA, robi to funkcja RealCenter: wzmacnia w środku to, co jest jednocześnie w lewym i prawym kanale. Gdy dźwięk jest tylko w jednym kanale, centralny milknie – zwykła suma tylko by go przyciszyła.

Wokal główny jest w większości nagrań w obu kanałach naraz. Dlatego centralny z takim sygnałem trzyma go na środku, a szerokość sceny zostaje.

4Centralny a głośniki średniotonowe na desce

Łatwo pomylić centralny z głośnikami średniotonowymi na desce. Średniotonowe w układzie trójdrożnym są dwa – lewy i prawy – i grają stereo. Podnoszą scenę na wysokość deski, ale środek dalej tworzą razem, jako środek pozorny.

Centralny jest jeden i gra to, co wspólne dla obu kanałów. W części systemów są obie rzeczy naraz.

5Jak stroimy głośnik centralny

• Ciszej niż reszta. Centralny ma wspierać środek, a nie grać pierwsze skrzypce. Za głośny zawęża scenę do jednego punktu na desce.
• Własne pasmo. Centralny jest zwykle niewielki, więc odcinamy mu najniższe tony. Gra głównie zakres głosu, a bas zostaje przy głośnikach w drzwiach i subwooferze.
• Opóźnienie i faza. Ustawiamy je razem z głośnikami z przodu, żeby wszystkie trzy źródła łączyły się w jedną scenę.
• Korekcja. Centralny gra blisko przedniej szyby, która odbija dźwięk. Korektorem wyrównujemy podbicia, które z tego wynikają.

Ostatnie poprawki robimy na słuch, na Twojej muzyce. Dobrze ustawiony centralny nie brzmi jak osobny głośnik – słyszysz po prostu stabilny środek sceny. Wokalista śpiewa przed Tobą, a nie z lewych drzwi.

Gdy procesor ma kilka pamięci ustawień, można zapisać osobne strojenie dla kierowcy i dla pasażera i przełączać je pilotem. Jak wygląda całe strojenie, opisujemy w artykule Strojenie DSP krok po kroku.

6Jaki głośnik na centralny

Centralny gra głównie zakres głosu, więc nie musi być duży. Liczy się kilka rzeczy:

• Płytka budowa. Pod maskownicą na desce jest mało miejsca. Na przykład HELIX Ci5 M80FM-S3 ma 80 mm średnicy i tylko 30,2 mm głębokości montażu.
• Równe pasmo w zakresie głosu. Ten sam model przenosi 200–6000 Hz, czyli zakres, w którym słychać głos.
• Ta sama barwa co przód. Najlepiej, gdy centralny pochodzi z tej samej serii co głośniki z przodu. W klasie V centralny i przód to głośniki HELIX Compose i7.
• Druga cewka, gdy auto jej wymaga. W BMW z eCall potrzebny jest głośnik z dwiema cewkami – piszemy o tym niżej.

Gdy fabryczny centralny ma nietypowy rozmiar albo mocowanie, osadzamy nowy na adapterze. Gotowego nie ma? Projektujemy go i drukujemy u siebie – więcej na stronie Adaptery z drukarki 3D.

7Nasze przykłady: Mercedes-AMG C 63 i Mercedes klasy V

Mercedes-AMG C 63 (W205)

W C 63 z systemem Burmester najpierw dołożyliśmy MATCH UP 10DSP – pracuje za fabrycznym wzmacniaczem, który został jako źródło sygnału. Potem przyszła kolej na głośniki w przednich i tylnych drzwiach – zestawy 10 cm z tweeterami. Scena była lepsza, ale dopiero głośnik centralny na środku deski zmienił ją całkowicie.

Mercedes-AMG C 63 – centralny i nowy system

Cały system – 9 kanałów – stroiliśmy w programie DSP PC-Tool, z zestawem pomiarowym AMI. Opis realizacji: Mercedes-AMG C 63 – Burmester i MATCH UP 10DSP.

Mercedes klasy V

W klasie V głośnik centralny HELIX Compose i7 siedzi w podszybiu, na środku deski. Gra razem z przodem – głośnikami nisko-średniotonowymi i tweeterami i7 podłączonymi aktywnie – na jednym wzmacniaczu z procesorem HELIX P SIX DSP ULTIMATE. Drugi taki wzmacniacz zasila tył.

Głośniki w drzwiach stoją na dystansach, które kierują je w górę – to też pomaga podnieść scenę na wysokość deski. Więcej o dystansach piszemy w artykule Adaptery do głośników z drukarki 3D.

Mercedes klasy V – kulisy realizacji

Opis realizacji: Mercedes klasy V – wygłuszenie i nagłośnienie.

8BMW z eCall – centralny, który obsługuje też połączenie alarmowe

W BMW produkowanych od kwietnia 2018 roku z systemem eCall głośnik centralny służy też do rozmowy przy połączeniu alarmowym. Przy wymianie ta funkcja nie może zniknąć.

Montujemy wtedy głośnik centralny z dwiema cewkami, np. HELIX Ci5 M80FM-D3 CTR. Jedna cewka gra muzykę z naszego wzmacniacza, a druga zostaje podłączona do fabrycznego systemu eCall. To, czy Twoje BMW ma eCall, potwierdzamy po numerze VIN.

Co gra fabrycznie w kolejnych generacjach BMW X3, pokazujemy na stronie Nagłośnienie BMW X3.

9Prosty test: czy centralny przyda się w Twoim aucie

1. Usiądź na fotelu pasażera. Puść nagranie z wyraźnym wokalem i posłuchaj, gdzie stoi głos.
2. Porównaj z fotelem kierowcy. Jeśli na jednym fotelu wokal jest na środku, a na drugim ucieka do bliższych drzwi, centralny pomoże.
3. Lekko pochyl głowę w bok. Gdy przy niewielkim ruchu wokal przeskakuje w stronę drzwi, środek sceny jest niestabilny.
4. Posłuchaj audycji albo podcastu. Mowa powinna dochodzić ze środka deski. Jeśli słychać ją z jednej strony, scena wymaga korekty – z centralnym albo bez niego.

Test pokaże kierunek, ale nie zastąpi strojenia. Centralny bez opóźnień i korekcji dla pozostałych głośników nie ustawi sceny sam – działa dopiero razem z procesorem DSP.

10Kiedy centralny warto dodać, a kiedy nie

Centralny wymaga jednego kanału wzmacniacza i jednego kanału procesora. Przy doborze sprzętu liczymy go od razu – więcej w artykule Głośniki aktywnie czy pasywnie.

Jeśli jeszcze nie wiesz, czy w Twoim aucie centralny ma sens, przyjedź na odsłuch. Posłuchamy razem, gdzie stoi wokal na fotelu kierowcy i pasażera, i powiemy, co da największą różnicę.