Chip tuning – na czym polega i kiedy ma sens?

1Co to jest chip tuning

Chip tuning to zmiana oprogramowania sterownika silnika. Sterownik to komputer, który decyduje, ile paliwa wtrysnąć, jakie ma być ciśnienie doładowania i kiedy dać zapłon. Nazwa została z czasów, gdy wymieniało się układ pamięci w sterowniku – dziś zmienia się samo oprogramowanie.

Sterownik pracuje według tabel, tzw. map. Każda mapa mówi silnikowi, co ma robić przy danych obrotach i obciążeniu. Optymalizacja polega na zmianie wartości w tych mapach – w granicach, które wytrzyma silnik i reszta napędu.

Dane do map dają czujniki: obrotów, położenia pedału gazu, ilości powietrza, ciśnienia doładowania i temperatur. Sterownik odczytuje je wiele razy na sekundę i na tej podstawie wybiera wartości z map.

Odczyt i zapis robi się najczęściej przez złącze diagnostyczne auta. Przy części aut trzeba pracować bezpośrednio na sterowniku – zależy to od modelu i wersji oprogramowania.

Chip tuning to co innego niż kodowanie. Kodowanie włącza albo zmienia funkcje w modułach auta, np. CarPlay czy zamykanie lusterek, a chip tuning zmienia pracę silnika. Kodowanie opisujemy w artykułach Kodowanie Mercedesa i Kodowanie BMW i MINI.

Dlaczego fabryka zostawia zapas

Producent ustawia silnik tak, żeby działał wszędzie: na paliwie różnej jakości, w upale i mrozie, także wtedy, gdy przegląd zrobiono później, niż trzeba. Silnik musi też spełnić normy emisji na wielu rynkach.

Często ten sam silnik trafia do kilku wersji mocy, a różnice między nimi bywają głównie w oprogramowaniu. Dlatego w sprawnym silniku zwykle jest zapas, który da się rozsądnie wykorzystać.

Ten zapas nie jest jednak bez dna. Rozsądna optymalizacja wykorzystuje tylko jego część, a resztę zostawia na gorsze warunki – upał, przyczepę albo słabsze paliwo.

2Co się zmienia po optymalizacji

• Moc i moment obrotowy – auto chętniej przyspiesza, co czuć zwłaszcza przy wyprzedzaniu.
• Reakcja na gaz – silnik reaguje szybciej i pracuje bardziej liniowo.
• Elastyczność – więcej momentu w niskim zakresie obrotów. Czuć to w ciężkim aucie i z przyczepą.
• Spalanie – przy spokojnej jeździe optymalizacja może obniżyć zużycie paliwa. Gdy częściej korzystasz z dodatkowej mocy, na oszczędność nie licz.
• Obciążenie napędu – większy moment mocniej obciąża sprzęgło, skrzynię biegów i turbosprężarkę. W autach z automatyczną skrzynią liczą się też jej limity momentu, dlatego zakres zmian dobieramy do całego napędu.

Zakres zmian dobieramy do sposobu jazdy. Inaczej ustawia się auto do miasta, a inaczej do trasy z przyczepą.

Moment obrotowy mówi, z jaką siłą silnik obraca wał – to on odpowiada za „ciągnięcie” auta. Moc to moment pomnożony przez prędkość obrotową, czyli to, ile pracy silnik wykonuje w czasie. Przy wyprzedzaniu bez redukcji biegu liczy się moment w średnim zakresie obrotów. Moc maksymalna mówi głównie o tym, co silnik daje wysoko na obrotomierzu.

3Benzyna, diesel, silnik wolnossący – czym się różnią

Najwięcej daje optymalizacja silników z turbodoładowaniem. Sterownik może w nich zmienić ciśnienie doładowania, a od niego zależy, ile powietrza – i paliwa – trafi do cylindrów.

• Benzyna z turbo – zmiany dotyczą głównie doładowania, zapłonu i dawki paliwa. Sterownik pilnuje spalania stukowego, czyli niekontrolowanego samozapłonu mieszanki. Ustawienia muszą zostawić na to margines bezpieczeństwa.
• Diesel – zmienia się głównie dawka i początek wtrysku, ciśnienie paliwa i doładowanie. Liczy się też temperatura spalin i to, żeby silnik nie dymił.
• Silnik wolnossący – bez turbosprężarki nie ma czego podkręcić w doładowaniu. Sama zmiana oprogramowania daje w nim zwykle niewielki efekt.

Dlatego pytamy nie tylko o model, ale też o silnik. W tym samym aucie różne silniki mogą reagować na optymalizację zupełnie inaczej. Wystarczą dane z dowodu rejestracyjnego: pojemność silnika (pole P.1), moc w kW (P.2) i rodzaj paliwa (P.3).

4Stage 1 i Stage 2 – czym się różnią

Oferty chip tuningu często dzielą się na etapy. Najczęściej spotkasz Stage 1 i Stage 2.

• Stage 1 – zmiana oprogramowania sterownika w granicach fabrycznych podzespołów. Części silnika zostają takie, jakie dał producent.
• Stage 2 – oprogramowanie dopasowane do zmienionych podzespołów, np. wydajniejszego dolotu albo intercoolera. Mapy ustawia się wtedy pod nowe części.

To nazwy umowne: zakres etapów różni się między warsztatami, a nawet między modelami aut. Który etap ma sens w Twoim aucie, omawiamy po jego sprawdzeniu.

5Kiedy chip tuning ma sens, a kiedy nie

Chip tuning nie naprawia usterek. Auto z błędami najpierw diagnozujemy i naprawiamy, a dopiero potem zmieniamy oprogramowanie.

Warto też mieć realne oczekiwania. Zmiana oprogramowania wydobywa zapas z tego, co jest w silniku. Nie zamieni jednak wersji podstawowej w topową, jeśli różnią się one sprzętem, np. turbosprężarką.

6Jak ocenić ofertę chip tuningu – i jak pracujemy my

Zanim oddasz auto do chip tuningu – u nas czy gdzie indziej – zadaj kilka pytań. Odpowiedzi szybko pokażą, czy warsztat pracuje starannie:

• Czy przed zmianą zrobicie diagnostykę i odczyt błędów?
• Czy zapiszecie kopię oryginalnego oprogramowania?
• Jakiego przyrostu mocy i momentu mogę się spodziewać – i czy zakres uwzględnia sprzęgło i skrzynię?
• Jak sprawdzicie auto po zmianie?
• Jakie są warunki gwarancji na usługę?

Konkretne odpowiedzi to dobry znak. Obietnica dużego przyrostu „przez telefon”, bez sprawdzenia auta, powinna zapalić lampkę ostrzegawczą.

Jak pracujemy u nas – krok po kroku

1. Rozmowa. Pytamy, jak jeździsz – po mieście, w trasie, z przyczepą – bo od tego zależy, na czym skupić zmiany.
2. Diagnostyka. Odczytujemy błędy i parametry pracy silnika. Usterki usuwamy przed zmianą oprogramowania.
3. Kopia oryginału. Zapisujemy fabryczne oprogramowanie sterownika, żeby w razie potrzeby móc do niego wrócić.
4. Zmiana oprogramowania. Zakres dobieramy do silnika, sterownika, napędu i Twoich oczekiwań.
5. Sprawdzenie po zmianie. Ponownie odczytujemy błędy i parametry pracy silnika, a potem omawiamy z Tobą efekt.

Podejmujemy się prawie wszystkich aut. Więcej o samej usłudze piszemy na stronie Chip tuning, a o odczycie błędów – na stronie Diagnostyka komputerowa.

7Przykład: Mercedes-AMG GLA 35

Mercedes-AMG GLA 35 ma fabrycznie 306 KM i 400 Nm. Nowe oprogramowanie sterownika zakłada 352 KM i 480 Nm. To wartości z oprogramowania, a nie wynik pomiaru na hamowni.

W kilowatach to 225 kW fabrycznie i ok. 259 kW po zmianie.

Pracowaliśmy przez złącze diagnostyczne, bez wyjmowania sterownika. Procentowo oprogramowanie podnosi moment bardziej niż moc maksymalną. W silniku z turbo zmiana oprogramowania zwykle najmocniej podnosi moment w średnim zakresie obrotów – tym, z którego korzystasz przy wyprzedzaniu.

Mercedes-AMG GLA 35 – więcej mocy

Opis tej realizacji: Mercedes-AMG GLA 35 – chip tuning.

8Mity o chip tuningu

• „Chip tuning niszczy silnik”. Nie musi. Rozsądna zmiana mieści się w zapasie, który zostawił producent. Kłopoty robi tuning auta z usterkami albo przesadzone ustawienia, a większe obciążenie napędu wymaga regularnego serwisu.
• „Każde auto zyska tyle samo”. Nie. Wynik zależy od silnika, sterownika, skrzyni i stanu auta. Konkretny zakres omawiamy po sprawdzeniu auta.
• „Im więcej koni, tym lepiej”. Nie. Liczy się, jak auto jedzie na co dzień, więc przyrost dobieramy do napędu i sposobu jazdy, a nie do rekordu na papierze.
• „To pięć minut z komputerem”. Sam zapis to tylko część pracy. Równie ważne są diagnostyka przed zmianą i sprawdzenie po niej.
• „Tuning zmienia mechanikę”. Zwykle nie. Najczęściej zmieniamy samo oprogramowanie sterownika silnika.

9Gwarancja, ubezpieczenie i aktualizacje

• Gwarancja producenta auta. Zmiana oprogramowania może mieć wpływ na jej warunki. Omawiamy to przed rozpoczęciem pracy.
• Nasza gwarancja. Na chip tuning dajemy gwarancję – jej warunki zależą od auta i ustalamy je przed pracą.
• Ubezpieczenie. Zmiana mocy może mieć znaczenie przy ubezpieczeniu auta. Warto sprawdzić warunki swojej polisy przed tuningiem.
• Aktualizacje w serwisie. Aktualizacja oprogramowania silnika w autoryzowanym serwisie może nadpisać zmiany. Jeśli po tuningu auto było aktualizowane w serwisie, daj nam znać – sprawdzimy to.

10Jak dbać o auto po chip tuningu

Silnik po optymalizacji pracuje bliżej swoich możliwości. Kilka nawyków pomaga, żeby długo pracował bez kłopotów:

• Regularna wymiana oleju – raczej częściej niż rzadziej, olejem zgodnym z wymaganiami producenta.
• Rozgrzany silnik przed mocnym przyspieszaniem – pełną moc warto wykorzystywać dopiero, gdy olej ma temperaturę roboczą.
• Dobre paliwo – zwłaszcza w silnikach benzynowych z turbo, wrażliwych na jakość paliwa.
• Uwaga na sprzęgło i skrzynię – jeśli sprzęgło zaczyna się ślizgać, skrzynia zmienia biegi inaczej niż zwykle albo zapala się kontrolka silnika, przyjedź do sprawdzenia.

Po kilku tygodniach jazdy warto odczytać błędy jeszcze raz – zwłaszcza po pierwszej dłuższej trasie albo jeździe z przyczepą.